Beleid & regelgeving
EU bestempelt ChatGPT voor het eerst als 'zeer grote zoekmachine'
De Europese Commissie classificeert ChatGPT voor het eerst als een 'zeer grote onlinezoekmachine' onder de digitaledienstenwet, met strengere controle op risico's voor gebruikers.
Op basis van The Decoder en Search Engine Journal
Samengesteld met AI-assistentie uit de onderstaande bronnen, onder redactie van Frederiek Pascal. Hoe dit werkt
In het kort
- De Europese Commissie classificeert ChatGPT als 'zeer grote onlinezoekmachine' omdat het meer dan 45 miljoen gebruikers per maand in de EU telt.
- OpenAI rapporteerde zelf ongeveer 159 miljoen actieve EU-gebruikers voor de zoekfunctie van ChatGPT, ruim boven de drempel.
- Reddit en Roblox krijgen het label 'zeer grote onlineplatform', met vergelijkbare verplichtingen rond risicobeheer en transparantie.
- De drie diensten hebben tot eind december 2026 om te voldoen aan strengere regels, waaronder jaarlijkse externe audits en toegang voor onafhankelijke onderzoekers.
- Voor Vlaamse ondernemers verandert er voorlopig niets aan het gebruik van ChatGPT zelf, de nieuwe verplichtingen raken vooral OpenAI als bedrijf.
De Europese Commissie heeft ChatGPT voor het eerst officieel bestempeld als een ‘zeer grote onlinezoekmachine’ onder de digitaledienstenwet, de DSA. Ook Reddit en Roblox krijgen een nieuw label, dat van ‘zeer groot onlineplatform’. Alle drie hebben vanaf de bekendmaking vier maanden de tijd, tot eind december 2026, om aan de bijkomende verplichtingen te voldoen.
Waarom valt ChatGPT hieronder?
De Commissie merkt ChatGPT aan als zoekmachine omdat de chatbot vragen beantwoordt door het web te doorzoeken. De drempel voor de strengste DSA-categorie ligt op 45 miljoen gemiddelde gebruikers per maand binnen de EU. OpenAI meldde zelf ongeveer 159 miljoen actieve gebruikers voor de zoekfunctie van ChatGPT over een periode van zes maanden, ruim drie keer boven die grens. Reddit haalde volgens eigen cijfers tot 57,2 miljoen gebruikers, Roblox ongeveer 46,6 miljoen. Daarmee komt het totaal aantal platforms en zoekmachines dat onder deze zwaarste DSA-categorie valt op 28.
Wat moet OpenAI nu doen?
OpenAI moet risico’s in kaart brengen en beperken, zich jaarlijks laten controleren door een onafhankelijke auditor, en data delen met de Commissie en nationale toezichthouders, waaronder in Ierland en Nederland. Ook moeten erkende onderzoekers toegang krijgen tot platformgegevens om systemische risico’s te bestuderen, zoals verspreiding van illegale inhoud, gevaren voor minderjarigen, effecten op de geestelijke gezondheid van gebruikers, of inmenging in verkiezingen. Daarnaast komt er een meldpunt voor illegale inhoud met een klachtenprocedure, een crisisresponsmechanisme, en om de zes maanden een transparantieverslag. Als ChatGPT ooit gepersonaliseerde aanbevelingen of advertenties zou tonen, moet er ook een niet-profielgebaseerd alternatief zijn en een publiek raadpleegbaar advertentiearchief.
Belangrijk om te onthouden: deze classificatie is geen vaststelling van wangedrag. Het is een label dat automatisch strengere plichten met zich meebrengt zodra een dienst boven de gebruikersdrempel komt. Handhaving, met boetes tot 6 procent van de wereldwijde jaaromzet, is een apart traject. Ter vergelijking: de Commissie legde eerder dit jaar al voor 870 miljoen euro aan DSA-boetes op, waarvan 550 miljoen euro alleen al aan AliExpress.
Waar zit de juridische discussie?
Juristen zijn het niet eens over hoe ver de nieuwe toegangsrechten voor onderzoekers reiken. Rechtsgeleerde Natali Helberger van de Universiteit van Amsterdam wijst erop dat onduidelijk is of die toegang ook trainingsdata of modelgewichten moet omvatten, als dat nodig zou zijn om systemische risico’s te beoordelen. De classificatie geeft de Commissie voorlopig geen expliciet recht om de onderliggende AI-modellen zelf te testen. Dat maakt dit een grijs gebied dat de komende maanden verder zal worden uitgeklaard, mogelijk via rechtszaken of aanvullende richtlijnen.
Kan het label weer verdwijnen?
Ja. Als een dienst een volledig jaar onder de drempel van 45 miljoen gebruikers per maand zakt, kan de Commissie de classificatie intrekken. Voorlopig lijkt dat voor ChatGPT niet aan de orde, aangezien het gebruik ruim boven de grens ligt volgens OpenAI’s eigen cijfers.
De bronnen geven geen onafhankelijke cijfers over het daadwerkelijke gebruik in Vlaanderen of België specifiek, en ook niet hoeveel van de systemische risico’s die de Commissie noemt al concreet zijn vastgesteld bij ChatGPT. Dat blijft dus voorlopig onbekend.
Wat betekent dit voor jou
Wat verandert er aan toezicht, niet aan je gebruik
- Marketeers die inzetten op zichtbaarheid in AI-zoekresultaten De verplichte transparantierapporten van OpenAI kunnen op termijn meer inzicht geven in hoe ChatGPT zoekresultaten rangschikt, informatie die nu grotendeels ontbreekt.
- Bedrijven die overwegen te adverteren via chatbots Zodra ChatGPT advertenties zou tonen, moet er een publiek advertentiearchief komen, vergelijkbaar met de ad libraries van Meta en Google, wat concurrentieonderzoek makkelijker maakt.
- Kmo's die ChatGPT dagelijks gebruiken Voor hen verandert er niets aan de werking of voorwaarden van de tool zelf, de nieuwe regels raken de toezichtsrelatie tussen OpenAI en de EU, niet de gebruiksovereenkomst met klanten.
Veelgestelde vragen
Moet ik als ondernemer nu iets anders doen met ChatGPT?
Nee. De nieuwe verplichtingen richten zich op OpenAI als aanbieder, niet op bedrijven die ChatGPT gebruiken. Je kan de tool blijven inzetten zoals voorheen, er verandert niets aan de manier waarop je er als gebruiker mee werkt.
Wat is een 'zeer grote onlinezoekmachine' precies?
Het is een categorie binnen de Europese digitaledienstenwet voor zoekdiensten die minstens 45 miljoen gebruikers per maand hebben in de EU. Wie in die categorie valt, krijgt extra plichten opgelegd rond risicobeheer, externe controle en het delen van gegevens met toezichthouders.
Verandert dit iets aan hoe ChatGPT antwoorden of zoekresultaten toont?
Dat is niet duidelijk uit de bekendmaking. De regels gaan vooral over risicobeoordeling, audits en data delen met toezichthouders en onderzoekers, niet noodzakelijk over aanpassingen aan de gebruikerservaring zelf.
Kan dit invloed hebben op mijn zichtbaarheid als bedrijf in ChatGPT-zoekresultaten?
De bronnen zeggen daar niets concreets over. De nieuwe transparantieverplichtingen kunnen op termijn wel meer inzicht geven in hoe ChatGPT zoekresultaten samenstelt, wat interessant kan worden voor wie via AI-zoekmachines vindbaar wil zijn.
Wat gebeurt er als OpenAI de regels niet volgt?
Bij overtredingen kan de Europese Commissie boetes opleggen tot 6 procent van de wereldwijde jaaromzet van OpenAI. Handhaving loopt via een apart traject, los van de classificatie zelf, die op zich geen oordeel over wangedrag inhoudt.
Geldt dit ook voor andere AI-chatbots zoals Gemini of Copilot?
De bronnen vermelden dit niet. Alleen ChatGPT wordt nu expliciet als zoekmachine geclassificeerd, samen met de platforms Reddit en Roblox. Of andere chatbots met zoekfuncties dezelfde drempel halen, staat niet in de aangeleverde bronnen.